Neden Hepimiz Aynı Hikâyeyi Yaşıyoruz?

Hayatınızı Dönüştürecek 5 Mitolojik İçgörü

Günümüzün rasyonel ve teknolojik dünyasında, bizi çevreleyen modern "güvenlik ağlarının" birer birer koptuğunu hissediyoruz. Gündelik yaşamın labirentinde, bir krizin eşiğinde dururken ruhumuzun neden bir "Çorak Ülke"ye (Waste Land) dönüştüğünü merak ediyoruz. Joseph Campbell’ın ifadesiyle; kadim haritaları kaybettiğimiz için modern labirentte yolumuzu bulamıyoruz. Oysa kahraman, "günün kişisi"olarak, bu kuraklığın ortasında "bozulmamış deneyimi" arayan kişidir. Campbell’ın "Monomit" kavramı, aslında hepimizin binlerce yıldır anlatılan ve insan ruhunun derinliklerinden fışkıran o tek, büyük hikâyenin birer parçası olduğumuzu hatırlatır.

1. Tek Bir Hikâye, Binlerce Yüz: Monomit Kavramı

İster kutuplardaki bir Eskimo masalı, ister antik bir Yunan tragedyası ya da derin bir Budist sutrası olsun; hikâyeler şekil değiştirse de arketiplerin tözü aynı kalır. Kültürler, coğrafyalar ve inançlar farklılaşsa da, insan psişesi (ruhu) tektir ve bu benzerlik insan olmanın evrensel bir dışavurumudur. Kadim Veda metinlerinin dediği gibi: "Gerçek birdir, fakat bilgeler ona birçok isim takmışlardır."

Mitoloji, toplumsal ve ruhsal dünyayı anlamlandırma çabamızın ötesinde, kozmik olanın insani olana aktığı bir kanaldır.

Mitin, kozmosun sonu gelmez enerjilerini insanın kültürel yaratımına akıtan gizli bir yarık olduğunu söylemek çok ileri gitmek olmayacaktır. Dinler, felsefeler, sanatlar ve bilimdeki büyük buluşlar hep mitin o temel, büyülü yüzüğünden fışkırır.

Eğer bir kültür mitolojik kaynağından koparsa, o "gizli yarık" kapanır ve kültür kurumaya başlar. Monomit, bu akışın kesilmemesi için kahramanın geçmesi gereken evrensel yoldur.

2. Rüyalarınız Sizin Kişisel Mitolojinizdir

Freud ve Jung, mitlerin mantığının modern insanın bilinçdışında, özellikle rüyalarda hala yaşadığını ortaya koymuştur. Campbell bu ilişkiyi şöyle özetler: "Düş kişiselleştirilmiş mittir, mit ise kişisellikten çıkarılmış düştür." Rüyalar, bireyin karşılaştığı tikel sorunlara karşı bilinçdışının ürettiği yanıtlardır; mitler ise bu bireysel dramaların kolektif ve evrensel çözümleridir. Örneğin, bir gencin rüyasında çatıda çalışırken elinden bir çekici düşürüp babasının ölümüne neden olması, basit bir "kaza" imgesi değildir. Bu, tam anlamıyla Oidipus kompleksinin, yani çocuğun anneyle olan o "ikili birliğinden" kopma ve babaya karşı bağımsızlık kazanma sürecindeki trajikomik ruhsal dramanın yansımasıdır. Rüyadaki yılan ısırığı ise anne kompleksinden kurtulmaya başlayan bir zihnin ürettiği zorunlu bir erginlenme (initiation) sembolüdür. Bu semboller ruhun kendiliğinden ürünleridir ve her biri bizi kendi içimizdeki o evrensel mite bağlamaya çalışır.

3. Maceraya Çağrı: "Kurbağa" Kapınızı Çaldığında

Her büyük dönüşüm bir "Çağrı" ile başlar. Bu çağrı, genellikle hayatın düzenli akışını bozan bir "kaza" ya da "hata" kılığında gelir. Kurbağa Kral masalında altın topun kuyuya düşmesi, tam olarak bu andır. Burada karşımıza çıkan kurbağa, aslında bir "Haberci" figürüdür. Bu aşamada karşımıza çıkan ve genellikle "tiksindirici, korkunç ya da karanlık" görünen figürler, aslında bastırılmış içgüdüsel doğurganlığımızı temsil eder. "Kaderin boy vermesi" dediğimiz bu anlarda, o korkunç kurbağa, bilincin altın topunu derinliklerden çıkarıp getirecek tek güçtür. Hayatınızda karşınıza çıkan ve konfor alanınızı tehdit eden o "tiksindirici" değişim, aslında sizi gerçek hazinenize davet eden o gizemli habercidir.

4. Reddetmenin Bedeli: Donup Kalmak mı, Dönüşmek mi?

Bazen çağrıyı duyar ama gitmeyi reddederiz. Bu "Çağrının Reddedilişi", ruhun felaketidir. Kişi kendi kısıtlı çıkarlarına ve geçmişin ideallerine saplandığında yaşam enerjisi donar; Campbell buna "fiksasyon" der. Bu durumda bireyin dünyası bir "çöl" haline gelir ve kişi statik bir kalıntıda hapsolur.

• Daphne Örneği: Tanrı Apollon’dan (Yaşamın ve Zamanın gücünden) kaçan Daphne, kaçışı sırasında bir defne ağacına dönüşür. Bu, canlı ve dönüşen bir varlıktan sabit, cansız bir bitkiye evrilmektir; yani büyümenin reddidir.

• Lut'un Karısı: Arkasına, yani "geçmişin duvarlarına" baktığı için bir tuz sütununa dönüşür.

Çağrıyı reddetmek, manevi bir ölümdür. Kendini koruma çabası, paradoksal bir şekilde yaşamın akışından koparak bir "tuz sütunu" ya da "ağaç" gibi donup kalmanıza neden olur.

5. Balinanın Karnı: En Karanlık Noktadaki Yeniden Doğuş

Kahraman eşiği aşmayı başardığında, kendini "Balinanın Karnı" metaforunda bulur. Burası, görüngüsel dünyanın sınırlarının bittiği ve bilinmeyenin başladığı karanlık merkezdir. Bu aşama, bir tapınağa girmekle eşdeğerdir; çünkü her iki durumda da birey, "benlikten sıyrılma" sürecine girer.Osiris’in parçalanması ya da Hiawatha’nın canavar tarafından yutulması gibi, kahraman da bu aşamada egosunu "Yapışkan Tüy" gibi canavarlara takılı bırakarak parçalanır. Bu fiziksel bir yok oluş değil, egonun (benlik imajının) ölümüdür. Gerçek güce ulaşmanın anahtarı, o sınırlı benliği terk edebilmektedir. Hiçbir yaratık, varolmayı bırakmadan daha yüksek bir doğa elde edemez. Cusalı Nicholas’ın bu tespiti, erginlenmenin özüdür. Kişi, kendi kısıtlı tözünden vazgeçmedikçe, evrensel bir doğaya uyanamaz.

Kendi Hikâyenizin Kahramanı Olmak

Anlatılan tüm bu mitler, uzak geçmişin tozlu masalları değil; modern insanın her gün verdiği varoluş mücadelesinin kodlarıdır. Hepimiz kendi labirentimizde ilerliyor, kendi "çorak ülkemizde" bir kurtuluş arıyoruz. Labirentin yolu aslında iyice bilinmektedir; tek yapmamız gereken kahraman yolunun ipliğini izlemektir.

Şu an hayatınızda kapınızı çalan ve sizin "kurbağa" sanıp geri çevirdiğiniz o çağrı, aslında sizi hangi büyük dönüşüme davet ediyor olabilir? Kendi "Habercinizi" tanıyın. Unutmayın; nerede yalnız olduğunuzu sanırsanız, orada bütün dünyayla birlikte olacaksınız. Kendi hikâyenizin kahramanı olmak için o altın topun peşinden kuyuya dalma cesaretini gösterin.

Kaynak:

Joseph Campell- Kahramanın Sonsuz Yolculuğu- Kabalcı Yayınevi, İstanbul (2009)